HET GODDELIJKE GETAL

Krist Pauwels

Meer dan ooit worden vandaag oude vastgeroeste gezagsstructuren doorprikt. De burger, kiezer en consument ontdoet zich van de logge keurslijven die de klassieke top-down-wereld hem aan heeft gemeten. Ieder heeft zijn waarheid en tracht daarnaar te leven op zijn of haar manier. Mensen geloven de ceo, de politieker, de pastoor, de krant of welke andere ‘grote boodschapper’ niet meer zomaar. Elke klassieke organisatie torst vandaag een vermoeden van schimmigheid en onzuivere intenties met zich mee. Mensen schudden de oude dogma’s van zich af en zoeken elk op hun manier naar nieuwe waarheid. Al veroorzaakt ze wel wat deining, het is op zich een mooie evolutie, die ook wel eens ‘een nieuwe periode van Verlichting wordt genoemd.

Maar toch zit er een serieuze adder onder het gras. Als oude zekerheden worden gesloopt, liggen er nieuwe goden op de loer. Het geloof in de rede dat eeuwenlang geleden muren doorbrak, lijkt vandaag immers doorgeschoten naar een nieuw dogma: dat van het cijfer, dat meer dan ooit lijkt te bepalen wie we zijn en wat we doen. Ook al worden de oude doctrines zonder pardon buitengetrapt, ze zijn tegelijk haast geruisloos vervangen door de macht van het getal. Als je goed scoort op school, mag je een bank vooruit. Bedrijven met een plusje achter hun beursnotering hebben succes, wie een hoog loon heeft, doet het goed. Wie veel geld op zijn rekening heeft, krijgt veel deuren open. En wie in rode cijfers zit, is mislukt. De eindeloze combinaties die we maken met die eenvoudige reeks van 0 tot 9, zijn als magische formules die bepalen wie we zijn en hoe goed we het doen.

Cijfers lijken vandaag met andere woorden de scheidsrechter tussen slagen en falen. Met schimmige algoritmes die ons als onzichtbare gps door het leven leiden. Als het getal in de naam van de rede een doel op zich wordt en een goddelijke status krijgt, is er geen sprake van evolutie. Het hoort een meetstaat te zijn van wat we hebben en elkaar geven, geen maatstaf voor wie we zijn, laat staan voor ons geluk.

Als de menselijke waarde wordt hertaald in getalwaarde, is er hoogstens sprake van objectivering, niet van echte menselijke gelijkwaardigheid. Want die is gebaseerd op minder meetbare maatstaven die in ‘the age of numbers’ haast als een taboe worden beschouwd: openhartigheid, verbinding, zelfbewustzijn, mededogen, verantwoordelijkheid, begrip en nog zoveel meer waarden die een mens échte waarde en échte betekenis geven.

Wie de Verlichting omarmt, wordt verplicht om élk dogma te doorprikken, ook als het haast onzichtbaar is binnengeslopen in het samenleven -en werken. De maatstaf van onze wereld is niet de rede, het is de redelijkheid. De ratio is hoogstens het voertuig, maar de motor zit in ieders hart, in ieders onderbuik. Het is de irrationaliteit die voor het grootste deel bepaalt wie we zijn, wat we doen en waar we heen gaan. Het zou zonde zijn als het een of het ander algoritme daar een schaduw op werpt. Misschien is het tijd dat de harde waarheden achter onze softe waarden in de spots staan. Dat menswaarden de aandacht krijgen die ze verdienen. Alleen zo krijgen we meer dan de schamele cijfers die ons nu toekomen. Ook al krijg je 10 op 10 voor dagelijks werk.